بدعت

بدعت

بدعت نماز رغائب. مره در ماه رجب. کفاره‌ی کسی که در روز رمضان با همسر خود هم‌بستر شده است. انواع توسل.

بدعت نماز رغائب
آیا نماز رغائب سنت و مستحب است؟

پاسخ:

نماز رغائب از جمله بدعت‌های ساختگی در ماه رجب است. این نماز را اولین شب جمعه‌ی ماه رجب، میان نماز مغرب و عشاء می‌خوانند و روز پنجشنبه‌ی پیش از آن را که اولین پنجشنبه‌ی رجب است روزه می‌گیرند.

اولین بار این نماز در بیت المقدس در سال ۴۸۰ پس از هجرت ساخته شد و از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ و هیچ یک از صحابه و سه قرن برتر و امامان دین چنین نمازی روایت نشده و همین کافی است تا بدانیم این نماز بدعتی نکوهیده است نه سنتی ستوده شده.

علما نیز نسبت به چنین کاری هشدار داده و بیان کرده‌اند که این کار بدعت و گمراهی است.

امام نووی در «المجموع» (۳/ ۵۴۸) می‌گوید:

«نماز معروف به «رغائب» که دوازده رکعت است و میان نماز مغرب و عشای اولین جمعه‌ی ماه رجب خوانده می‌شود و نماز نیمه‌ی شعبان که دویست رکعت است، این دو نماز هر دو بدعت و منکری زشت هستند و نباید فریب این را خورد که در کتاب «قوت القلوب» و «إحیاء علوم الدین» از آن‌ها نام برده شده، همینطور حدیثی که درباره‌ی این دو [نماز] روایت شده همه باطل است. همینطور نباید فریب کار برخی از امامان را خورد که حکم این نمازها بر ایشان مشتبه گشته و در استحباب آن نوشته‌اند، زیرا دچار اشتباه شده‌اند. امام ابومحمد عبدالرحمن بن اسماعیل مقدسی کتابی نفیس در ابطال این دو نماز نگاشته که نیکو و مفید است. خداوند او را رحمت کند».

همینطور امام نووی در شرح صحیح مسلم می‌گوید:

«خداوند سازنده و مخترع آن را نفرین کند! چرا که بدعتی است منکر، از جمله بدعت‌هایی که گمراهی و جهالت است و منکرات آشکاری در آن است. گروهی از ائمه مصنفاتی ارزشمند در باب تقبیح و گمراهی کسانی که آن را به جای می‌آورند، و در باب زشتی و بطلان آن و گمراهی کسانی که ... آن را ساخته و پرداخته‌اند، نوشته‌اند، و این نوشته‌ها بیش از آن است که در شمار آید».

ابن عابدین در حاشیه‌ی خود (۲/ ۲۶) می‌گوید:

«مولف «بحر» گفته است: از اینجا کراهت گرد هم آیی برای نماز رغائب که در اولین جمعه‌ی رجب انجام می‌شود، و بدعت بودن آن معلوم می‌گردد...

علامه نورالدین مقدسی در این باره کتابی نیک دارد که «ردع الراغب عن صلاة الرغائب» نام دارد. وی درا ین کتاب اغلب سخنان علمای متقدم و متاخر مذاهب چهارگانه را گرد آورده است».

از ابن حجر هیتمی ـ رحمه الله ـ پرسیدند: آیا به جماعت خواندن نماز رغائب جایز است یا خیر؟

ایشان چنین پاسخ داد: «نماز رغائب مانند نماز معروف شب نیمه‌ی شعبان هر دو بدعتی زشت و مذموم هستند و احادیثی که درباره‌ی این دو وارد شده موضوع (ساختگی) است. بنابراین انجام این دو نماز چه به صورت فردی و چه به جماعت ناپسند است» (الفتاوی الفقهیة الکبری: ۱/ ۲۱۶).

ابن الحاج مالکی در «المدخل» (۱/ ۲۹۴) می‌گوید: «از جمله بدعت‌هایی که در این ماه گرامی (یعنی ماه رجب) ساخته‌اند، این است که در اولین شب جمعه‌ی آن در مساجد جامع و دیگر مساجد، نماز رغائب می‌خوانند ... و آن را در مساجد با امام و به صورت جماعت برگزار می کنند، انگار که نمازی مشروع است... اما بر اساس مذهب مالک ـ رحمه الله ـ انجام نماز رغائب ناپسند است زیرا عمل گذشتگان بر آن نبوده در حالی که همه‌ی خیر و نیکی در پیروی از آنان است. رضی الله عنهم».

شیخ الاسلام ابن تیمیه ـ رحمه الله ـ می‌گوید:

«اما ساختن یک نماز با تعداد رکعات مشخص در وقت مشخص که به صورت یک جماعت راتبه خوانده شود مانند این نمازهایی که درباره‌ی آن سوال شده همچون نماز رغائب که در اولین جمعه‌ی رجب خوانده می‌شود و نماز الفیه در اول رجب و [نماز] نیمه‌ی شعبان، و شب بیست و هفتم رجب و مانند آن به اتفاق امامان مسلمان جایز نیست، چنانکه علمای معتبر به صراحت بیان کرده‌اند و کسی جز جاهلان بدعتگذار چنین چیزی را اختراع نمی‌کند. باز کردن چنین دروازه‌ای موجب تغییر شرایع اسلام و گرفتار شدن به بخشی از وضعیت کسانی می‌شود که در دین چیزهایی را مشروع ساخته‌اند که خداوند اجازه‌اش را نداده است». (فتاوی: ۲/ ۲۳۹).

همچنین هنگامی که از شیخ الاسلام ابن تیمیه ـ رحمه الله ـ درباره‌ی این نماز پرسیدند؛ ایشان گفت: «این نماز را رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ و کسی از صحابه و تابعین و امامان مسلمان به جای نیاورده و رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ و کسی از سلف و حتی ائمه به آن رغبتی نشان نداده‌اند و فضیلتی به خصوص برای این شب ذکر نکرده‌اند.حدیثی که در این باره از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ روایت کرده‌اند به اتفاق اهل معرفت دروغین و ساختگی است. برای همین علمای محقق گفته‌اند: این [نماز] مکروه است و مستحب نیست» (فتاوی: ۲/ ۲۶۲).

در «الموسوعة الفقیهة» (۲۲/ ۲۶۲) آمده است:

«به نص حنفیان و شافعیان، نماز رغائب که در اولین جمعه‌ی رجب یا در شب نیمه‌ی شعبان به روشی خاص یا تعداد رکعات خاص خوانده می‌شود، بدعتی منکر است...

ابوالفرج بن جوزی می‌گوید: نماز رغائب به دروغ از رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ نقل شده و ساختگی است. وی سپس می‌گوید: برای بدعت و ناپسند دانستن این نماز چند وجه ذکر کرده‌اند، از جمله اینکه: از صحابه و تابعین و امامان مجتهدی که پس از آن‌ها آمده‌اند چنین نمازی نقل نشده، و اگر [به جای آوردن] این دو نماز مشروع بود بی‌شک سلف آن را از دست نمی‌دادند، بلکه [حقیقت این است که] این دو نماز پس از گذشت چهارصد سال ساخته شده‌اند».

اسلام سوال و جواب


مره در ماه رجب
آیا درباره‌ی استحباب عمره در ماه رجب فضیلت خاصی [در کتاب و سنت] وارد شده است؟

الحمدلله

اولا:

تا جایی که ما می‌دانیم فضیلت خاصی برای عمره در ماه رجب یا ترغیب به این کار از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ ثابت نشده است، اما فضیلت خاص برای عمره در ماه رمضان و ماه‌های حج ـ یعنی شوال و ذوالقعده و ذوالحجه ـ از رسول الله ـ صلی الله علیه وسلم ـ روایت شده است.

همچنین از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ ثابت نشده که ایشان در ماه رجب عمره کرده باشند، بلکه عائشه ـ رضی الله عنها ـ این را انکار نموده و فرموده‌اند: «پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ هرگز در ماه رجب عمره به جای نیاورده است» به روایت بخاری (۱۷۷۶) و مسلم (۱۲۵۵).

ثانیا: اینکه مردم ماه رجب را خاص عمره قرار می دهند بدعت در دین است، زیرا هیچ مکلفی حق ندارد عبادتی را به زمان معینی مخصوص کند مگر در مواردی که در شریعت (قرآن و سنت) وارد شده باشد.

ابن العطار، شاگرد امام نووی ـ رحمهما الله ـ می‌گوید: «از جمله چیزهایی که از اهل مکه ـ خداوند بر شرف آن بیافزاید ـ به من رسیده عادت به انجام بسیارِ عمره در ماه رجب است، و این کاری است که اصلی برای آن نمی‌دانم بلکه در حدیث از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ ثابت شده که «عمره‌ای در رمضان معادل یک حج است».

شیخ محمد بن ابراهیم ـ رحمه الله ـ در فتاوای خود (۶/ ۱۳۱) می‌گوید: «اما مخصوص گرداندن برخی از روزهای رجب برای هر یک از اعمالِ زیارت و دیگر اعمال، هیچ اصلی ندارد؛ چنانکه امام ابوشامه در کتاب «البدع والحوادث» تقریر نموده که تخصیص عبادات برای اوقاتی که شرع آن را تعیین ننموده شایسته نیست، چرا که هیچ زمانی بر زمان دیگر برتری ندارد مگر آنکه شریعت آن را با عبادت خاصی فضیلت دهد، یا همه‌ی اعمال نیک را در آن زمان بر دیگر زمان‌ها فضیلت دهد. به همین سبب، علما مخصوص گرداندن ماه رجب را برای عمره‌ی بسیار، انکار کرده‌اند».

اما اگر انسان به سبب آنکه سفر در ماه رجب برایش مقدور بوده یا صرفا از روی تصادف، بدون اینکه معتقد باشد عمره در رجب فضیلت معینی دارد در این ماه عمره به جای آورد، کارش اشکالی ندارد.

اسلام سوال و جواب


کفاره‌ی کسی که در روز رمضان با همسر خود هم‌بستر شده است
چند بار با همسرم در روزِ رمضان هم‌بستری کرده‌ام و الان بسیار پشیمانم. می‌دانم که کفاره‌ی این کار آزاد کردن یک برده است که برده‌ای برای آزاد کردن نمی‌یابم، یا دو ماه روزه که به سبب کارم برایم خیلی سخت است. آیا می‌توانم چنانکه در حدیث آمده شصت مستمند را غذا بدهم؟

الحمدلله

توصیه‌ی ما این است که سعی کنی دو ماه روزه‌ی پی در پی را در روزهای سرد یا معتدل سال که روز کوتاه‌تر است و سختی آن کمتر است یا در مرخصی سالیانه‌ای که شرکت یا محل کارتان به شما می‌دهد یا فرصت‌های دیگر، ادا کنید. اما اگر حقیقتا نتوانستید روزه بگیرید، در این صورت برایتان جایز خواهد بود که شصت مسکین را غذا بدهید. می‌توانید بر حسب توانایی، در چند دفعه به آنان غذا بدهید تا آنکه تعدادشان کامل شود. همسرتان نیز اگر با رضایتِ خود در روز رمضان با شما همبستر شده باید مانند شما کفاره بدهد. اگر در روزهای متعدد این کار را کرده‌اید باید به تعداد روزهایی که در آن [بین اذان صبح تا اذان مغرب جماع کرده‌اید و] حرمت روز‌های این ماه را زیر پا گذاشته‌اید، کفاره بدهید.

صاحب «کفایة الطالب» می‌گوید: «تعداد کفاره‌ها به تعداد روزها [یی است که در آن در روز رمضان جماع صورت گرفته] است و با تکرار خوردن‌ها یا جماع در یک روز، کفاره تکرار نمی‌شود» و صاحب مغنی المحتاج می‌گوید: «کفاره‌ها به تعداد فسادها [ی هر روزه] تکرار می‌شود... [و هر کس در دو روز جماع کند، باید دو بار کفاره بدهد] زیرا هر روز یک عبادت مستقل است، ‌بنابراین کفاره‌های آن در هم تداخل نمی‌کند... در نتیجه اگر جماع در یک روز [دو یا چند بار] تکرار شود، چند بار کفاره نخواهد داشت».

خداوند هیچکس را جز به اندازه‌ی توانش تکلیف نمی‌دهد و حدیثی که شما در سوالتان به آن اشاره کردید توسط ابوهریره ـ رضی الله عنه ـ روایت شده که متن آن چنین است: « ابوهریره ـ رضی الله عنه ـ  می‏گوید: نزد رسول ‏الله نشسته بودیم که شخصی آمد و گفت: ای رسول خدا! من هلاک شدم. رسول ‏الله فرمود: «چه شده است»؟ آن شخص، گفت: ماه رمضان در حال روزه، با همسرم همبستری کردم.

رسول ‏الله فرمود: «آیا غلامی داری که او را آزاد کنی»؟  گفت: خیر. رسول ‏الله فرمود: «می‏توانی دو ماه متوالی، روزه بگیری»؟  گفت: خیر. رسول ‏الله فرمود: «می‌توانی شصت مسکین را خوراک بدهی»؟ گفت: خیر. آن حضرت چیزی نگفت و مدتی ساکت ماند. در آن اثنا، کیسه‌ای پر از خرما نزد رسول ‏الله آوردند. رسول ‏الله پرسید: «سائل چه شد»؟ آن شخص، پاسخ داد: من حاضرم. رسول ‏الله   فرمود: «این کیسه را بردار و صدقه کن». آن شخص، گفت: به خدا سوگند! در میان این دو سنگلاخ مدینه، هیچ خانه‌ای از خانه‌ی من محتاج‌تر نیست. رسول خدا با شنیدن این سخن، طوری خندید که دندانهای [مبارکش] ظاهر شد. سپس، فرمود: «این کیسه را بردار و برای همسر و فرزندانت ببر» به روایت بخاری (فتح الباری/ ۱۹۳۶).

و در روایتی نزد امام احمد از ام المومنین عائشه ـ رضی الله عنها ـ آمده است، که گفت: در حالی که رسول الله در زیر سایه‌ای نشسته بود، ناگهان مردی آمد و گفت: «سوختم ای پیامبر خدا!» فرمود: «چه شده؟» گفت: در حال روزه بر همسرم افتاده‌ام (با او جماع کرده‌ام). ام المومنین می‌گوید: و این در ماه رمضان بود. رسول الله به او فرمود: بنشین. او گوشه‌ای در میان جمعیت نشست. سپس مردی آمد که بر الاغی کیسه‌ای خرما داشت و گفت: این صدقه‌ی من است ای پیامبر خدا. رسول الله فرمود: «آن مرد که سوخته بود کجاست!؟» گفت: اینجایم ای رسول خدا! فرمود: «این را بردار و صدقه‌اش بده». گفت: صدقه جز برای من شایسته نیست ای رسول خدا! قسم به آنکه تو را به حق مبعوث ساخت، من و خانواده‌ام چیزی [برای خوردن] نمی‌یابیم. فرمود: «آن را [برای خودت] بردارد» پس آن را برداشت. مسند امام احمد (۶/ ۲۷۶).

از الله متعال خواهانیم گناهان ما و زیاده‌ روی ما را در حق خود بیامرزد و از ما توبه پذیرد که او توبه‌پذیر و مهربان است.

شیخ محمد صالح المنجد


انواع توسل
توسل چه انواعی دارد؟

الحمدلله

«توسل» یا «وسیله» ممکن است به چهار معنا بیاید:

نوع اول که ایمان جز به آن کامل نمی‌شود، توسل به الله متعال با ایمان به او و پیامبرش و طاعت او و طاعت پیامبر اوست، و این همان توسلی است که در این آیه به آن اشاره شده است: ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ﴾ [مائده/ ۳۵] (ای کسانی که ایمان آورده‌اید از الله پروا دارید و به سوی او وسیله بجویید). توسل به الله با نام‌ها و صفات او و توسل به او با اعمال نیک و مانند آن نیز در این نوع توسل داخل است.

نوع دوم توسل به سوی الله با درخواست دعا از پیامبر در هنگام حیات او، یا درخواست دعای مومنین از یکدیگر است که این نوع نیز مانند نوع اول جایز و مطلوب است.

نوع سوم: توسل به مخلوقات و ذات آن‌ها، مانند اینکه کسی بگوید: خداوندا من به جاه پیامبرت یا کلماتی مانند این [مانند حق پیامبرت یا...] به تو توسل می‌کنم... این نوع توسل را برخی از علما جایز دانسته‌اند، اما این قول ضعیف است و قول صحیح این است که این نوع توسل قطعا حرام است، زیرا در دعا تنها به نام‌ها و صفات الله [وطاعت او] توسل می‌شود.

نوع چهارم در عرف متاخران توسل نام دارد [حال آنکه چنین نیست] و شکل آن چنین است که شخص پیامبر را به فریاد بخواند و مستقیما از او یاری بخواهد (همینطور یاری طلبدن از مردگان و اولیاء) که این نوع بی‌شک شرک اکبر است، زیرا دعا و یاری طلبیدن در کاری که تنها الله قادر به آن است نوعی عبادت است و انجام عبادت برای غیر الله شرک اکبر است. والله اعلم.

شیخ محمد صالح المنجد
بدعت