İçerik
Birincisi:
Yağmur ve kar sebebiyle cem yapmak
Yağmur, kar, dolu ve soğuk rüzgâr sebebiyle öğle ile ikindi ve akşam ile yatsı namazları arasında cem yapmak caizdir.
Yağmur, kar, dolu ve soğuk rüzgâr; cem için birer özür sayılmıştır. (Bkz. 151034 ve 147381 nolu cevaplar.)
İkincisi:
Cuma ile ikindinin cem edilmemesi
İkindi namazının Cuma namazına cem edilmesi caiz değildir.
Çünkü cem, naslarda yalnızca öğle ile ikindi arasında sabit olmuştur. Cuma ise öğle namazının aynısı değil; kendine mahsus şartları olan müstakil bir farzdır.
Bu görüş, Ahmad ibn Hanbal mezhebinin görüşüdür ve fetva da bu doğrultudadır. (Bkz. 22265 nolu cevap.)
Buna göre, mescid ehli cem yaparsa sen onlarla cem yapmazsın; çıkar gidersin. Bunda bir fitne yoktur. Sonradan, bu cem’i câiz görmeyen görüşü tercih ettiğini açıklaman ise güzel bir davranıştır.
Üçüncüsü:
Yağmur beklentisiyle cem yapmak
Yağmurun henüz yağmadığı, sadece beklendiği durumlarda cem yapmak caiz değildir; ne öğle–ikindi arasında ne de akşam–yatsı arasında.
Ancak şiddetli ve eziyet veren soğuk rüzgâr mevcutsa bu, cem için bir özürdür.
Şeyh ibn Salih al-Useymin r.h şöyle demiştir:
“Doğru olan görüş şudur: Eğer insanlara meşakkat veren şiddetli ve soğuk bir rüzgâr varsa, bu Cuma ve cemaat namazını terk için özürdür. Hatta bu, yağmurdan dolayı özür olmaktan daha evlâdır. Bunu yaşayan kimse bilir. Çünkü soğukta ayrı bir meşakkat daha vardır: Soğukta genellikle idrar ihtiyacı artar, insan bundan yorulur. Abdest aldığında da soğuk su ile abdest almak zor gelir; özellikle eski zamanlarda su ısıtıcıları yoktu ve su çok soğuk olurdu.
Madem ki illet meşakkattir; meşakkat şiddetli soğuk rüzgârda da gerçekleşir. Normal veya sıcak rüzgârda ise meşakkat yoktur.” (eş-Şerhu’l-Mumtiʿ, 4/319)
Yine şöyle demiştir:
“Şiddetli rüzgâr: alışılmışın dışına çıkan rüzgârdır. Normal rüzgâr, soğuk da olsa, cem için ruhsat vermez. Soğuk ise insanların zorlandığı derecedeki soğuktur.
Eğer sadece şiddetli soğuk varsa, rüzgâr yoksa cem caiz değildir; çünkü insan kalın elbiselerle bundan korunabilir. Ama soğukla birlikte rüzgâr varsa, rüzgâr elbisenin içine işler.
Şiddetli rüzgâr soğuk olmadan eserse de cem yapılmaz; çünkü sırf rüzgâr meşakkat doğurmaz. Ancak rüzgâr toz taşıyıp insana eziyet verirse, bu genel kaideye girer; yani meşakkat varsa cem caiz olur.
Şayet akşam ve yatsı namazları arasında şiddetli rüzgar, yağmur ve çamur nedeniyle cem etmenin delili nedir diye sorulursa. Cevabı şöyledir: Peygamber s.a.v yağmurlu bir gecede akşam ile yatsıyı cem etmiştir. Bu, geceye mahsus olduğunu göstermez; illet meşakkattir. Gece veya gündüz meşakkat bulunursa cem caiz olur.”
(eş-Şerhu’l-Mumtiʿ, 4/392)
Dördüncüsü:
Yağmurda öğle ile ikindinin cem edilmesi
Yağmur sebebiyle öğle ile ikindiyi cem etmekte bir sakınca yoktur. Bu, Şafii mezhebine uygundur ve delil bakımından güçlü görülmüştür.
Bu görüşle amel eden kimse, cem’in şart ve kayıtlarına riayet eder; aksine dair daha güçlü bir kanaat oluşmadıkça buna göre hareket eder.
Akşam ile yatsının cem edilmesi hususunda ise cumhurun —Maliki, Şafii Hanbali— görüşü esas alınmış olur.
Şayet bu mezhepler cem’in bazı şart ve kayıtlarında ihtilaf etmişlerse:
Tercih ehliyeti olan kimse delile göre tercihte bulunur.
Aksi halde, bağlı bulunduğu veya memleketinde uygulanan mezhebe göre hareket eder.
Böyle bir bağlılık yoksa, bu mezheplerden birini taklit etmesi caizdir.
Allah en iyi bilendir.
